Tứ vật thang với sức khỏe và sinh lý nữ

Ngày đăng: 13/12/2019 | Sức khỏe gia đình
Tứ vật thang gồm 4 vị: Xuyên khung 8g, Đương quy 12g, Thục địa 12g, Thược dược 8g. Tứ vật thang là phương thuốc bổ huyết kèm thêm hoạt huyết, người xưa nói nó là “phương thuốc chuyên về điều huyết Can kinh”.

Tứ vật thang  - "Huyết chứng lập pháp" - "Phụ khoa chi thánh phương"!

Tứ vật thang là một thường dụng phương để bổ huyết, đồng thời cũng là một cơ bản phương để điều kinh. Phương này xuất hiện lần đầu tiên trong cuốn Tiên Thuật Lý Thương Tục Đoạn Mật Phương do Lận đạo nhân biên soạn vào khoảng cuối thời Đường, dùng để trị chứng ngoại thương ứ huyết gây sưng đau. Đến thời Tống, nó được ghi chép vào bộ Hòa Tễ Cục Phương dùng trị các chứng bệnh về phụ khoa. Về sau, trong các sách như: Vệ Sinh Gia Bảo Sản Khoa Bị Yếu thời Tống, Y Phương Khảo, Tế Âm Cương Mục thời Thanh... cũng đều có ghi chép và bình giảng rất hay về phương này. Từ khi ra đời cho tới nay, Tứ vật thang đã có ngàn năm lịch sử ứng dụng lâm sàng, nó được tôn làm "phụ khoa đệ nhất phương", "huyết chứng lập pháp", "điều lý nhất thiết huyết chứng thị kỳ sở trường", "phụ khoa chi thánh dược"... Vậy Tứ vật thang có gì lợi hại mà lại được hậu thế y gia đồng nhất tán dương, đặt cho nhiều mỹ danh đến như thế? Để rõ hơn về vấn đề này, chúng ta hãy cùng lần lượt tìm hiểu về nguồn gốc, tên gọi, luận giảng, ứng dụng của nó nhé các bạn!

Về nguồn gốc:
Theo y gia cận đại Trương Sơn Lôi, Tứ vật thang có nguồn gốc chính từ phương Giao ngải thang trong Kim Quỹ Yếu Lược biến giải thành. Nguyên phương Giao ngải thang lược bỏ A giao, Ngải diệp, Cam thảo, dụng Địa hoàng để dưỡng âm, Thược dược thu nhiếp hao tán chi khí, thành bổ huyết chính nghĩa chi phương.

Về tên gọi:
Trong sách Cổ Phương Tuyển Trú nói: "Bản phương đều dùng các thuốc quy kinh Can mà bổ huyết, cả 4 thuốc đều tương loại với nhau để phối ngũ, nên mới lấy tên gọi là Tứ vật thang".

Lại nói về danh xưng "phụ khoa chi thánh phương", Trung y cho rằng: Phụ nữ dễ gặp phải 3 vấn đề bệnh lý là: dễ huyết hư, dễ huyết ứ, dễ kinh nguyệt thất điều. Đây là 3 vấn đề tương hỗ nhân quả với nhau, huyết hư sẽ gây ra huyết ứ, huyết ứ lại gây ra huyết hư, huyết hư huyết ứ dễ dẫn đến kinh nguyệt thất điều, ngược lại kinh nguyệt thất điều cũng là nguyên nhân gây ra huyết hư huyết ứ. Tứ vật thang nhắm thẳng vào 3 đặc điểm bệnh lý này, nó có tác dụng bổ huyết hoạt huyết điều kinh rất tốt, có thể nói nó là khắc tinh của các vấn đề bệnh lý nêu trên. Không những vậy, Tứ vật thang phối ngũ rất hợp lý, Thục địa, Bạch thược âm nhu bổ huyết tương phối với Đương quy, Xuyên khung tân hương hành huyết, động tĩnh kết hợp, bổ huyết mà không trệ huyết, hoạt huyết mà không thương huyết, thích hợp dùng điều lý bệnh dài ngày, quả là lương phương hiếm có. Chính vì vậy, nó được tôn làm "phụ khoa chi thánh dược" thật là không sai!

Cổ kim danh y luận giảng:
Minh - Trương Giới Tân luận:
Trị huyết chi tễ, cổ nhân đa phần lấy Tứ vật thang làm chủ, nhưng lại có người hợp người không. Do bổ huyết hành huyết không gì bằng Đương quy, nhưng Đương quy tính động mà hoạt, nếu phàm bệnh do hỏa động huyết thì kỵ dùng, hoặc ho do hỏa, hoặc tiết tả do thấp cũng đều kỵ dùng; hành huyết tán huyết không gì bằng Xuyên khung, nhưng Xuyên khung tính thăng mà tán, phàm bệnh do hỏa đẩy huyết thượng hành đều kỵ dùng, hoặc khí hư đa hãn, hỏa bất quy nguyên cũng đều kỵ dùng; sinh huyết lương huyết không gì bằng Sinh địa; liễm huyết thanh huyết không gì bằng Thược dược, nhưng hai vật đều tính lương, gặp chứng dương hư là không phù hợp, người tỳ nhược cũng thế, mạch nhược người lạnh, buồn nôn đại tiện lỏng đều không thích hợp. Do đó, không thể không xét tính thuốc có hợp hay không.

Thanh - Uông Ngang luận:
Phương này thuốc đều quy kinh thủ thái âm, túc thái âm, túc quyết âm. Đương quy tân khổ cam ôn, nhập Tâm Tỳ sinh huyết, làm quân. Sinh địa cam hàn, nhập Tâm Thận tư huyết, làm thần. Thược dược toan hàn, nhập Can Tỳ liễm âm, làm tá. Xuyên khung tân ôn, thông thượng hạ lại hành huyết trung chi khí, làm sứ.

Thanh - Vương Tử Giới luận:
Tứ vật thang, vật, loại dã, bốn vị tương loại nhưng mỗi loại vẫn có mỗi tính, nên đều lập mỗi công khác nhau. Khung Quy vào dương chủ thăng, Thược Địa vào âm chủ giáng. Xuyên khung uất giả đạt chi, Đương quy hư giả bổ chi, Thược dược thực giả tả chi, Địa hoàng cấp giả hoãn chi.

Thanh - Trương Bỉnh Thành luận:
Con người ta dựa vào gì để sống, đó chính là khí và huyết, còn y gia khi trị bệnh thường bồi bổ hay điều lý cái gì của cơ thể, chẳng phải gì khác ngoài khí và huyết hay sao?! Nên tất cả bổ khí chư phương, đều biến giải từ Tứ quân thang mà ra, tất cả bổ huyết chư phương, đều biến giải từ Tứ vật thang mà thành. Bổ khí, cần cầu cứu Tỳ Phế, bổ huyết, cần cầu cứu Can Thận. Địa hoàng nhập Thận, tráng thủy bổ âm; Bạch thược nhập Can, liễm âm sinh huyết; nhị vị chính là bổ huyết chi chính dược. Vì huyết hư đa phần gây ứ trệ, kinh mạch huyết đạo không thể thông sướng lưu loát, lại lo Địa hoàng, Bạch thược thuần âm chi tính, không có ôn dưỡng lưu động chi cơ, nên ắt phải gia dụng Đương quy, Xuyên khung tân hương ôn dưỡng, vừa giúp dưỡng huyết lại giúp hành huyết trung chi khí, giúp huyết dịch thông hành. Nói chung, phương này điều lý tất thẩy huyết chứng. Nếu thuần thuộc âm hư huyết thiếu chứng, nên tĩnh không nên động, Đương quy, Xuyên khung tẩu xuyên hành tán là không phù hợp.

Cận đại - Bồ Phụ Châu luận:
Phương này là phương thông dụng chủ trị cho tất thẩy huyết chứng. Phàm huyết ứ thì cải Bạch thược thành Xích thược, huyết nhiệt thì cải Thục địa thành Sinh địa. Xuyên khung nên dùng lượng nhỏ, đại khái bằng nửa lượng Đương quy, Địa hoàng thì lượng dùng gấp hai lần Đương quy là phù hợp.

Ứng dụng bản phương:
Tứ vật thang có tác dụng bổ huyết điều kinh; chủ trị chứng huyết hư, huyết ứ gây ra đau đầu chóng mặt, dễ giật mình, môi nhợt móng thô, phụ nữ kinh nguyệt lượng ít hoặc bế kinh bất hành, đau bụng vùng rốn, chất lưỡi nhợt nhạt, mạch Huyền Tế hoặc Tế Sáp.
1. Kinh nguyệt thất điều gia Hương phụ 10g, Phục linh 15g, Cam thảo 8g.
2. Thống kinh gia Diên hồ sách, Hương phụ đều 8g.
3. Khí hư gia Đảng sâm, Hoàng kỳ đều 15g.
4. Huyết hư có hàn gia Nhục quế, Bào khương đều 4g.
5. Xuất huyết tử cung gia Tây thảo than 8g, Tam thất bột 5g, Ích mẫu thảo 12g làm cơ bản phương rồi tùy chứng ra vào.
6. Thai động bất an lược Thục địa, gia Bạch truật, Phục linh đều 15g.

Theo Hải Thượng Lãn Ông, nên gia giảm như sau:
- Máu nóng ở gan (mặt nổi mụn) gia Điều cầm (thứ Hoàng cầm thật nhỏ) 6 g.
- Người gầy có đờm gia Chi tử, Tri mẫu, Hoàng bá (tất cả đều sao đen) 4 g.
- Người béo có đờm gia Nam tinh, Bán hạ đều 6 g.
- Huyết ứ gia Hồng hoa, Đào nhân đều 4 g.
- Phiền táo khó ngủ, khát nước, phát số gia Chi tử, Hoàng liên đều 4 g, tăng vị Bạch thược lên, bỏ Xuyên khung.
- Kinh nguyệt bế đã lâu gia Quế tốt, Cam thảo, Hoàng kỳ, Khương hoạt, Hồng hoa, Mộc thông đều 4 g.
- Kinh nguyệt ra rỉ rả nhiều tháng gia Hoàng kỳ 8 g, A giao, Tục đoạn, Bách diệp đều sao đen mỗi thứ 4 g.
- Trừ huyết cũ, sinh huyết mới gia Cam thảo rồi tán nhỏ hoàn viên với Mật mà chiêu bằng giấm thanh.
...
Ngoài ra còn các danh phương như Đào hồng Tứ vật thang, Trục ứ thang, Bát trân thang, Thập toàn đại bổ hoàn, Tri bá Tứ vật thang, Cầm liên Tứ vật thang... đều lấy bản phương làm cơ bản để gia giảm theo lâm sàng.

Dẫn nguồn: baike.baidu.com; 360doc.cn; blog.sina.com.cn
Dương Gia Trang bút kỳ!

:
Tin liên quan
Cây mía dò, thảo dược quý đa công dụng
Cây mía giò (còn gọi là Cát lồi, Sẹ vòng, Bế sáo khương, Đọt đắng) có vị chua cay, hơi đắng, tính mát, có độc nhẹ, vào 2 kinh can và thận. Có tác dụng...
Ngày đăng: 12/12/2019
Cát sâm thuốc quý từ núi rừng Tây Bắc
Cát sâm còn gọi là sâm nam, sâm sắn, sâm chuột, ngưu đại lực (sâm trâu), sơn liên ngẫu, đại lực thự. Cát sâm có vị đắng, ngọt, tính bình, vào kinh Phế và...
Ngày đăng: 04/12/2019
Các bài thuốc chữa bệnh từ cây Muồng trâu
Các bộ phận của cây Muồng trâu đều có mùi hắc, vị hơi đắng và tính mát. Riêng lá có vị cay, tính ấm. Công dụng: nhuận gan, tiêu độc, tiêu viêm, tiêu thực, nhuận...
Ngày đăng: 26/11/2019
Chữa bệnh phong thấp với rễ bưởi bung
Cây bưởi bung (còn gọi là cây Cơm rượu) là loài cây mọc dại rất dễ bắt gặp ở nhiều miền quê trên cả nước. Thời thơ ấu, ai chẳng đôi lần hái trái bưởi...
Ngày đăng: 20/11/2019
Đăng nhập
Quên mật khẩu
Đăng ký
 Back on top